Avcılar’da bebek arabası tamiri ve tekerlek işleri

Bebek arabasında arıza çoğunlukla dört yerden gelir

Çoğu katlanır bebek arabasında iki ön tekerlek yöne göre dönebilir, iki arka tekerlek tek bir aksın uçlarında durur ve park freni o aksa bağlı bir çubukla çalışır. Yani arabanın hem yürüyüşü hem duruşu birkaç küçük metal ve plastik parçaya yaslanır. Bebek arabası tamiri için tezgâha gelen arabalarda arıza da çoğunlukla bu çevrede çıkıyor: tekerlek takımında, frende, katlama kilidinde ya da kemer tokasında.

Dört yer deyince iş küçük sanılmasın. Titreyen bir ön tekerlek, aksın ucundan fırlamış bir halkadan da çıkar, yuvası genişlemiş bir burçtan da, hafifçe eğilmiş bir çatal borusundan da. Hangisi olduğunu görmeden parça önermiyoruz. Yanlış parça takılan araba, bir hafta sonra aynı sesle geri gelir.

Bir bebek arabası bir çocuğun ilk yıllarını taşır, çoğu zaman da ikinci bir çocuğa kalır. Parçalarından biri bozulduğunda akla gelen ilk soru “yenisini mi alsak” oluyor. Oysa ondan önce sorulması gereken soru, bozulanın küçük bir ayar mı yoksa gerçekten bir parça mı olduğu.

İlk mesajdan teslime kadar işin sırası

Döne Bisiklet’te bir bebek arabasının hikâyesi dükkâna girmeden, telefonda başlıyor. Baştan sona şöyle ilerliyoruz.

• Belirtiyi gösterin. Tekerlek mi titriyor, fren mi kayıyor, kilit mi oturmuyor, toka mı kapanmıyor? Arabayı iterken kısa bir video çekin. Ses de bilgidir, çünkü tıkırtı, sürtünme ve gıcırtı ayrı parçalardan gelir.
• Videoyu ya da fotoğrafı 0538 080 13 82 numaralı WhatsApp hattına gönderin. Gelmeden önce ön bir fikir veririz, ama rakamı araba elimizde olmadan vermeyiz.
• Arabayı dükkâna getirin. Adresten alım yapmıyoruz, kurye ya da servis aracımız da yok. Bebeksiz gelmenizi öneririz, çünkü yoklama sırasında araba açılıp kapanacak, ters çevrilecek.
• Yoklama. Önce çerçevenin duruşuna bakarız: düz zeminde bir yana kaçıyor mu, tekerlekler aynı hizada mı? Sonra kilidi birkaç kez çalıştırır, freni iki tekerlekte ayrı ayrı sınar, kemeri toka toka kontrol ederiz.
• Karar. Ayar mı yeter, parça mı lazım, yoksa araba tamire değmiyor mu? Uyan parçayı bulamazsak bunu o anda söyleriz.
• Onay. Yapılacak işi ve bedelini işe başlamadan önce konuşuruz. Siz tamam demeden parça değiştirmeyiz.
• Teslim. Arabayı alırken siz de bir kez açıp kapatın, freni itip deneyin.

Dükkân, Avcılar’ın Yeşilkent Mahallesi’nde, Ahmet Arif Caddesi’nin 94 numarasında. Takvimin hangi günü olursa olsun sabah 10:00’dan akşam 21:00’e kadar açığız, pazar dahil. Haritadaki konumu görmek isterseniz İletişim ve yol tarifi sayfasına göz atın.

Yanınıza alacaklarınız kısa bir liste. Arabanın kendisi, katlanıyorsa katlanmış hâliyle. Kopmuş ya da sökülmüş her küçük parça, bir pul bile olsa. Varsa kılavuz. Sorun tentenin ya da sepetin bağlantısındaysa ve parça arabadan çıkıyorsa, onu ayrı bir poşette getirmek işi hızlandırır, çünkü mafsalı ışığa tutup bakmamız gerekebilir. Yağmur örtüsü ve ayak örtüsü gibi arızayla ilgisi olmayan aksesuarları evde bırakabilirsiniz.

Parça elimizde yoksa ne olur? Dürüst cevap “şimdilik yapamıyoruz” olur. Arabayı olduğu gibi geri verir, hangi parçanın lazım olduğunu ve neden bulamadığımızı anlatırız. Eli boş çıkmazsınız, çünkü o bilgi parçayı başka yerde ararken de işinize yarar.

Ayar mı, parça mı, yoksa vazgeçmek mi?

Her bebek arabası tamirinin sonunda yoklamadan üç sonuçtan biri çıkar. Birincisi ayardır: gevşemiş bir sıkma somunu, kaymış bir fren çubuğu, düzgün oturmayan tekerlek kilidi. Ayar çabuk biter ve arabanın geri kalanı çoğunlukla sağlamdır. İkincisi parçadır: yuvası açılmış burç, ezilmiş ya da çatlamış tekerlek, dili yıpranmış kilit, yayı yorulmuş sap düğmesi. Burada önce rafımıza dönüp uyan bir parça arıyoruz. Bulamazsak lafı dolandırmayız.

Üçüncüsünü söylemek hoş değil: bazı arabalar tamire değmez. Bebek arabası tamiri her zaman doğru cevap olmuyor. Çerçeve borusunda çatlak varsa ya da kilidin oturduğu yuva ezilmişse yapılacak şey, arabayı bebekle kullanmamaktır. Sebebini size gösteririz, kararı birlikte veririz. Başka bir araba bakmak isterseniz Avcılar’da ikinci el bebek arabası alım satımı sayfasında dükkânda arabalara nasıl baktığımızı yazdık.

Karar verirken üç şeye bakıyoruz. Arıza güvenlikle ilgili mi? Uyan parça bulunuyor mu? Çerçeve hâlâ düz mü? İlk soruya “evet” cevabı çıkıyorsa iş acildir, yani arabayı bebeksiz bir kenara koyun ve getirin.

Fotoğraf arızanın yerini gösterir, nedenini göstermez. Titreyen tekerlek fotoğrafta hep aynı görünür; sebebinin aks mı, burç mu, çatal mı olduğu ancak elde döndürünce anlaşılır. Telefondaki cevabımız bu yüzden ön fikir olarak kalır, asıl karar tezgâhta verilir. Süre için de söz vermemizin sebebi aynı: uyan parça elimizdeyse iş kısa sürer, değilse araba bekler, hangisi olduğunu yoklamadan sonra net söyleriz.

Tekerleğin içinde ne var?

Bir bebek arabası tekerleğini söktüğünüzde dört parça görürsünüz: lastik, jant, aks ve aksı yerinde tutan küçük bir halka ya da kapak. Bazı modellerde jantın içinde bilyalı bir yatak vardır, çoğunda ise düz bir plastik ya da metal burç. Burç, aksın içinde döndüğü yuvadır. Zamanla aşınır, aksla yuva arasındaki boşluk büyür ve tekerlek dönerken titremeye başlar. Bebek arabası tamirinde tezgâhta en çok görülen işlerden biri de budur.

Aksı tutan halka çoğu zaman “E” harfi biçiminde ince bir çelik yaydır ve kapak çıkarılınca görünür. Çukura düşen araba o halkayı fırlatabilir. Tekerlek bir süre yerinde durur gibi yapar, sonra ilk bordürde yerinden çıkar. Halkanın ucu açıldıysa yenisini takmak yetmez, aksın oluğuna da bakmak lazım.

Evde anlamanın kolay yolu var. Arabayı kaldırın, tekerleği iki elinizle yanlara doğru oynatın. Hiç kıpırdamamalı. Milimetrenin kesri kadar bile oynama hissediyorsanız burç ya da aks yorulmuş demektir; üstelik bu boşluk yürüyüş hızıyla birlikte büyür.

Lastik tarafında iki ayrı dünya var. Şişmeyen lastik, yani EVA denen köpük malzemeden yapılmış olanı, patlamaz ama yaşlanır. Araba aylarca tekerlekleri yere basar halde köşede beklediyse lastikte yassı bir iz kalır ve araba o noktada tok tok vurur. Havalı lastik ise bisikletteki gibi çalışır: iç lastik delinir, supap sızdırır. Lastik sökme kolları, yama takımları ve supap uçları Döne Bisiklet’in tezgâhında her gün elimizde olan aletler, o yüzden bu işte bisiklet dükkânı olmanın faydasını görüyoruz. Aynı işlerin bisikletteki karşılığını Avcılar’da bisiklet tamiri ve bakımı sayfasında bulabilirsiniz.

Ön tekerleğin bir de dönme yatağı ve düz konum kilidi var. Kilit gevşekse tekerlek düz giderken bile sağa sola yalpalar. Çatal borusu hafifçe eğilmişse kilit tek başına çare olmaz, çünkü tekerlek dik durmuyordur. Arka tekerlekte sorun çoğunlukla frene dayanır: fren dişlerine kum dolmuş ya da aks ucundaki halka yerinden oynamıştır. Tekerleğin etrafına dolanan saç, ip ve çim de sürtünmeyi artırır, arabayı bir yana çeker. Bu yüzden tekerlekleri birbirine bakarak karşılaştırırız: biri sessizse öbürü neden değil?

Tekerleğin ölçüsü arabanın tipini de ele verir. Baston arabaların tekerlekleri küçük ve çoğunlukla düz plastiktir; yük aksın ucunda tek bir noktada toplanır. Kenar aşınması, tekerleğin çatlayıp ikiye ayrılması ve aksın ucunun yuvadan çıkması bu yüzden sık rastlanan üçlüdür. Travel sistemlerin büyük ve ağır tekerleklerinde dert başka: lastik ezilir, yatak yorulur, araba bir yana çökmüş gibi yürür. Üç tekerlekli koşu arabalarında ise iç lastik ve supap işe karışır, tek ön tekerleğin düz konum kilidi de sürekli yük altındadır.

Fren çubuğu, kilit dili ve kemer tokası

Park freninin mantığı basit: pedala bastığınızda arka akstaki çubuk döner ve tekerleklerdeki dişlere ya da yuvalara girer. Çubuk eğrilirse bir uç dişe oturur, öbür uç boşta kalır. Kumun yediği dişlerde de sonuç aynıdır. Araba durmuş gibi görünür, ama eğimde ya da hafif bir itişte kayar. Kontrolü kolay: arabayı düz zeminde frenleyin, iki tekerleği ayrı ayrı elinizle döndürmeyi deneyin. Biri dönüyorsa fren yarımdır.

Katlama kilidi daha sinsi bozulur. Kilit dili bir yayla yerinde tutulur; yay yorulur, dil yuvasında aşınır, mafsala kum ve nem girer. Belirti çoğu zaman “klik” sesinin ağırlaşması ya da kaybolmasıdır. Araba açıkken çerçeve hafifçe oynuyor, yük bindirince bir köşesi çöküyorsa kilit tam tutmuyor demektir. Aylarca açık duran arabada mafsal kurur ve ilk katlamada takılır; o anda zorlamak çerçeveyi eğer.

Kemer tokası bir plastik gövde ile içindeki küçük metal dillerden ibaret. Dilin ucu aşınırsa ya da içine kum, bisküvi kırıntısı, süt kaçarsa toka kapanır gibi olur, çekince çıkar. Kemer bantları da yorulur: güneşte sertleşen, kenarı lif lif açılan bant yük altında dayanmaz. Bu yüzden tokayı bantla birlikte düşünürüz.

Sap boyunu ayarlayan düğmeler yayla çalışan iki küçük pimdir. Yay zayıflayınca ya da delik genişleyince sap iterken kısalır. Amortisör gıcırtısı çoğunlukla kurumaktan gelir, yine de sesin tam nereden çıktığını dinleriz, çünkü katlama noktasındaki gıcırtı amortisöre çok benzer. Tente çerçevesi iki yandaki mafsalda döner; mafsal çatlarsa tente yarım açık kalır ya da rüzgârda kapanır. Alt sepetin çerçevesi fazla yükte eğilir ve sepet tekerleğe sürtmeye başlar.

Malzeme de arızanın yönünü belirler. Alüminyum borular hafiftir ve pas tutmaz ama eğilir. Çelik borular daha dayanıklıdır, ancak nemli ortamda içeriden paslanır. Plastik mafsallar güneşte ve soğukta gevrekleşir, bir sabah tek bir çatlakla pes eder. Perçinler zamanla gevşer ve çerçevede hafif bir “tak tak” başlatır. Bu sesin kaynağını bulmak için çerçeveyi bir elle tutup öbür elle itmek, sonra yer değiştirmek gerekir.

Sesleri ayırmayı öğrenmek tamirin yarısıdır. Düzenli aralıkla gelen “tık tık” çoğunlukla tekerlekte, yani gevşek bir aksta ya da yassı bir lastikte aranır. Sürekli bir ince gıcırtı kuru bir mafsala işaret eder. Alçak, sürten bir vızıltı lastiğin kapağa ya da çatala değdiğini söyler. Tek seferlik bir “çat” ise kilidin oturduğu andır ve normaldir. O ses yoksa sorun var demektir.

Evde yapılınca işi büyüten yanlışlar

İdare etmek. En sık yapılan hata bu. Titreyen tekerlek “nasılsa yürüyor” diye haftalarca itilir, bu arada burç yuvası genişler ve basit bir burç değişimi tekerlek ya da çatal değişimine döner. Frende de aynı: yarım tutan fren, eğime çıkana kadar fark edilmez. Bebek arabası tamiri ne kadar erken başlarsa parça listesi o kadar kısa kalır.

İkincisi zorlamak. Sıkışan bir kilidi çekiçle, tornavidayla ya da dizinizle açmaya çalışmak çerçeve borusunu eğer. Eğri boru bir kez eğildi mi kilit eskisi gibi oturmaz. Sıkışan mafsalı önce kuru fırçayla temizleyin; hâlâ kıpırdamıyorsa durun ve getirin.

Yağı yanlış yere sıkmak da yaygın. Mafsala sıkılan yağın bir kısmı fren dişlerine, kemer bantlarına ve toka içine yayılır. Dişteki yağ tutuşu azaltır, tokadaki yağ kırıntıyla macuna döner, banttaki leke de neyin sürüldüğünü saklar. Gerekiyorsa tek damla kullanın, fazlasını silin ve yağı fren ile kemer bölgesinden uzak tutun.

Dördüncüsü basınçlı suyla yıkamak. Hortum ya da yıkama makinesi kiri dıştan alır ama kumu aksın içine iter. Üstelik su borunun içinde kalır ve pas içeriden başlar. Avcılar sahilinden ya da parktaki toprak yoldan dönen arabayı bile nemli bez ve yumuşak fırça yeterince temizler.

Beşincisi sapa asılan poşetler. Market torbası, çanta, hatta bir su matarası bile sapa asıldığında arabanın ağırlık merkezi arkaya kayar. Araba çocuk bindirmeden de devrilebilir, bindirdiğinizde risk büyür. Sap mafsalı da o yükü taşımak için yapılmamıştır; zamanla gevşer ve sap oynamaya başlar. Eşyaları alt sepete yerleştirin, sepetin de yük sınırını aşmayın.

Kemer bandını evde dikmeye ya da tokayı bantla sarmaya çalışmak da var. Kemer, yük altında bebeği tutacak tek parçadır. Dikiş düzgün atılmamışsa ya da bant kesilmişse tutmaz. Evde iğneyle atılan bir dikiş, makineyle atılmış dikişin yerini tutmaz. Kemerde bir sorun görürseniz arabayı bebeksiz bırakın ve getirin.

Bir de devralınan arabalar var. Kardeşten, komşudan ya da ikinci el alınan bir arabayı kilidini, frenini, kemerini yoklamadan bebekle kullanmaya başlamak sık görülen bir hata. Araba iyi görünür ama önceki sahibinin hangi parçayı zorladığını bilemezsiniz. İlk günde bir kez yoklayın; sorun yoksa içiniz rahat eder, varsa erken yakalarsınız.

Benzer görünen parça neden uymaz?

Bebek arabası tamirinde parça aramanın tuzağı gözle ölçmektir. İki tekerlek dışarıdan aynı görünür, ama aks deliği bir iki milimetre farklı, göbek şekli ayrı, fren dişi başka sayıda olabilir. Takılır, hatta döner de; ancak fren tutmaz, tekerlek yalpalar ya da aks kısa sürede yuvasını yer. Aynı modelin farklı üretim yıllarında bile ayrı parçalar kullanılmış olabilir.

Bu yüzden “aşağı yukarı aynı” parçayı pek sevmiyoruz. Bebek arabasında aşağı yukarı olmaz: parça ya uyar ya uymaz. Uymayanı takıp günlerce kullanmaktansa, uyan parça olmadığını baştan duymak daha doğru.

Ölçü için ne göndermeli? Tekerleği yandan ve aksa bakan yüzünden, iki fotoğrafla gösterin. Aks ucunu yakından çekin, orada halka mı var, kapak mı, somun mu görünsün. Fren dişleri varsa onları da yakın plana alın. Lastiğin yanağında yazı varsa o yazı okunacak kadar net olsun. Bu dört kare, bir sürü telefon konuşmasının yerini tutar.

EN 1888 standardı ve dükkânın sınırı

Avrupa’da satılan bebek arabaları EN 1888 adlı standarda göre sınanıyor. Standart tekerlekli çocuk taşıtlarının güvenlik gerekliliklerini ve deney yöntemlerini tarif ediyor; frenin tutuşu, katlama kilidinin yük altında açılmaması, kemer ile tokanın çekmeye dayanması, arabanın devrilmeye karşı dengesi, parmak ya da boyun sıkışabilecek boşluklar bu başlıkların arasında sayılabilir. Üreticiler standart numarasını çoğu zaman etikete ya da kılavuza yazar; arabanızda varsa bir göz atın. Bebek arabası tamirine başlamadan önce biz de bu başlıkları aklımızda tutarız.

Bunu bir uygunluk iddiası olarak okumayın. Döne Bisiklet’te sınama yapmıyoruz ve tamir ettiğimiz bir arabanın bu standarda uyduğunu söylemiyoruz. Bu deneyler yeni üründe yapılır. Kum yemiş, yıllarca itilmiş bir arabanın bugünkü hâlini standart söylemez. Bizim yaptığımız daha sade: fren tutuyor mu, kilit oturuyor mu, kemer kapanıp açılıyor mu, elle ve gözle yoklar, gördüğümüzü olduğu gibi aktarırız.

Etiketteki numara, arabanın Avcılar kaldırımlarında, kumunda, yağmurunda yıllar sonra da aynı davranacağını göstermez. Güvenlik bir kez ölçülüp biten şey değil, kullandıkça yoklanan şeydir.

Park freninin eğimdeki davranışı ayrı anlatılmaya değer. Düz zeminde tutan fren eğimde tutmayabilir, çünkü eğimde tekerleği döndürmeye çalışan kuvvet çok daha büyüktür ve yarım oturmuş bir çubuk o yüke dayanmaz. Kaldırım rampasında ya da otopark çıkışında frene güvenip arabayı bırakmak, fren yarım tutarken en tehlikeli alışkanlıktır. Arabayı eğimde hiçbir zaman sapından ayırmayın.

Standardın baktığı yerlere siz de evde bakabilirsiniz. Ayda bir ya da kumlu, çamurlu bir gezinin ardından beş dakika ayırın. Arabayı açıp sapıyla oturma yerine elinizle bastırın: çerçeve burulmamalı. Freni düz zeminde deneyin. Kemerleri tek tek kapatıp çekin. Ön tekerleği düz konuma kilitleyip arabayı itin, bir yana kaçıyorsa not alın. Sapı en uzun ve en kısa konumda sallayın. Bir şey gözünüze takılırsa videosunu çekin, yeter.

Arabayı ne zaman bir kenara bırakmak lazım? Üç durumda: toka çekince açılıyorsa, kilit açıkken oynuyorsa, fren tek tekerlekte tutuyorsa. Bunlar “idare eder” denecek arızalar değil. Bu üç arızada bebek arabası tamirini sonraya bırakmayın. Tamir bitene kadar bebeği bindirmeyin, eğimli bir yerde de arabayı elinizden bırakmayın.

Yaş ve ağırlık sınırını kılavuzdan ya da etiketten öğrenmek de aynı güvenliğin parçası. İkinci el devraldığınız arabada kılavuz yoksa bile çerçevedeki etiket çoğu zaman sınırı söyler. Çocuk sınırı aştıysa araba artık tamir değil, değişim konusudur.

Büyümüş çocukların bir alışkanlığı daha var: ayak dayanağına çıkıp ayakta durmak. Kemer takılı değilse çocuk düşer, takılıysa bile yük bir noktaya biner ve arabanın önü kalkabilir. Dayanak ayağı dinlendirmek için yapılmıştır, basamak olarak değil.

Tamirden önce akla gelen sorular

Tekerlek düştü, vidası da kayboldu. Yine de getirmeli miyim?

Evet. Düşen tekerleği, aksı, tutucu halkayı, bulabildiğiniz kapak ya da pulu bir poşete koyup getirin. Hiçbiri kalmadıysa bile karşı taraftaki sağlam tekerlek bize ölçü verir. Asıl merak ettiğimiz şey tekerleğin neden düştüğü: aksın ucu mu aşınmış, halka mı fırlamış, yuva mı genişlemiş? Cevap, aynı arıza tekrar etmesin diye hangi parçaya dokunacağımızı belirler.

Kemer tokası kapanmıyor. Yalnızca tokayı değiştirmek yeter mi?

Bazen yeter, bazen yetmez. Toka içeriden bozulmuş olabilir, kemer bandı lif lif açılmış olabilir, kemerin arabaya tutunduğu noktada dikiş açılmış, bağlantı oynamış olabilir. Arabayı görmeden hangisi olduğunu söyleyemeyiz. Bandı yıpranmış bir kemere yeni toka takmak sorunu çözmez, yalnızca saklar. Kemer tarafında hep tokayı bantla birlikte ele alırız.

Sap iterken kısalıyor. Kullanmaya devam edebilir miyim?

Kısa bir süre, dikkatle olur ama bu bir uyarıdır. Sap düğmesinin yayı ya da deliği yorulmuştur. Düz yolda fark etmezsiniz, bordür çıkarken ya da eğimde sap birden kısalınca dengeniz bozulur ve araba size doğru kayar. Poşet asmadan, bebeği bindirmeden getirin; sap düğmesi küçük bir parçadır ama arıza büyütülürse mafsal da etkilenir.

Aldığım arabada garip bir ses var ama nerede olduğunu bulamıyorum. Getirsem?

Getirin, sesi birlikte dinleriz. İterken çıkan gıcırtı çoğu zaman kuru bir aksa, kum kaçmış bir amortisöre ya da katlama noktasına dayanır; yerini bulmak çoğu zaman uzun sürmez. Arabayı ikinci el aldıysanız ve geçmişini bilmiyorsanız daha da iyi olur, çünkü elimize alınca şikâyetiniz dışında gördüğümüz bir sorun olursa onu da gösteririz.

Üç tekerlekli koşu arabası ya da ikiz araba için de yazabilir miyim?

Yazın. Fotoğraf ya da kısa bir video yeterli. Bebek arabası tamirini her model için yapamayabiliriz, çünkü parça her arabaya bulunmuyor. Bu yüzden yapıp yapamayacağımızı mümkünse gelmeden söyleriz. Arabanın açık hâlini, tekerleklere yakından bir fotoğrafı ve arızayı gösteren videoyu aynı mesajda gönderirseniz cevap hızlanır.

Tamirden sonra arabanın EN 1888’e uygun olduğunu söyleyebilir misiniz?

Hayır, söylemiyoruz. Uygunluğu ancak üreticisi ve sınama kuruluşları söyleyebilir. Bizim işimiz arızalı parçayı ayarlamak ya da değiştirmek, uyan parça yoksa bunu baştan açıkça söylemek. Teslim anında hâlâ içinize sinmeyen bir yer varsa tezgâhta söyleyin, birlikte bakalım.

Mesaj yazacaksanız ilk satıra arabanın tipini, yani baston, travel sistem, ikiz ya da koşu tipi olduğunu, bir de derdinizi tek cümleyle ekleyin. Gerisini videodan anlarız. Bebek arabası tamiri için en çok işe yarayan mesaj bu kadar kısa. Uzun anlatıya lüzum yok. Arabayı ikinci el aldıysanız bunu da yazın, çünkü önceki kullanım hakkında bildiğiniz her şey arızayı bulmayı kolaylaştırır.